Fjala:
Njësia themelore e gjuhës me kuptim leksikor të mëvetësishëm
Morfema:
Shembuj: Punë-tor; fush-a-t; mal-e-ve
Njësia më e vogël kuptimore (Fonema është njësia më e vogël, por nuk ka kuptim të plotë leksikor)
Nuk mund të zbërthehet në njësi më të vogla kuptimore
Përbëhet nga disa fonema
Disa ndajfolje, lidhëza, pjesëza (si dhe disa emra dhe folje: mal, mik, punë, shes, kap) përbëhen vetëm nga një morfemë
Alomorfe: morfemat që paraqiten në trajtë të ndryshme fonetike (djeg; digj-ja; dogja)
Morfemat variante:
prapashtesat as/az: barkas/barkazi; bashkas/bashkazi
Prapashtesat: ishte/-ishtë: lajthishte/lajthishtë; ullishte/ullishtë

Llojet e morfemave (sipas kuptimit)

Morefema rrënjore:
Rrënja bart kuptimin leksikor themelor
Ajo përbën “temën e parme” (e cila mbetet pasi të hiqen të gjitha morfemat ndajtshtesore): punë: punëtor, punoj, punim, i papunë, punësoj.
Morfema të lira: Nëse kuptimi është i qartë (besë)
Morfema të lidhura: nëse kuptimi gjendet brenda fjalës: “bath” për zbath; mbath

Morfema ndajtshtesore:
Shërbejnë për të formuar fjalë të reja ose forma fjale;
Parashtesat: qëndrojnë para rrënjës: për-hap; zh-vendos
Prapashtesat: prapa rrënjës: hekur-t; rjedh-im; drejt-or; bes-nik-ëri
Mbaresat

Mbaresat: pas fjalës; shprehin kuptime të ndryshme gramatikore:
Mbaresat rasore (emrat): mal-i; mal-in; mal-et
Mbaresat vetore (foljet): pun-oj; pun-ova.
Mbaresa zero: plep-a;
Prapashtesat vijnë pas mbaresave: mal-e-ve; mal-e-sh; rro-fsh-a.
Nyjat:
Qendrojnë në ballë të disa fjalëve; shkruhen ndaras nga fjala
Morfemat trajtëformuese: formojnë gjinoren e emrit: i-e-të-së djalit;
Mofremat fjalëformuese: kur formon fjalë jo të parme:
Me pjesoren = mbiemër: i hapur, i mësuar; i zënë
Me pjesore dhe prapashtesë: i hekur-t; i zjarr-të; i mes-ëm.

Pjesë e fjalës që mbetet pasi të hiqen mbaresat dhe prapashtesat: det-i; shok-un; trim-i
Tema e parme: e pazbërthyeshme morfoligjikisht dhe e pamotivueshme semantikisht: lis; pëllumb; qiell; lart, i zi.
Tema jo e parme: e zbërthyeshme morfoligjikisht dhe e motivueshme semantikisht: qytetar; lumuri; atdhe.
Tema fjalëformuese: tema prej së cilës është formuar një temë jo e parme:
Besë- nik; besnik-ëri; besnikëri-sht
I lirë; lir-oj, clir-oj; clir-im, cliri-m-tar
Tema morfologjike: pjesa e mbetur duke I hequr vetëm mbaresën:
Lisa-ve; lisa-t

Tipat e fjalëformimit

Mënyra e formimit të fjalëve në gjuhën shqipe
Prejardhja
Prejardhja parashtesore
Prejardhja prapashtesore
Prejardhja parashtreso-prapashtresore
Prejardhja pa ndajshtesë
Nyjëzimi
Përbërja (Kompozimi)
Kompozitat këpujore
Kompozitat përcaktore
Përngjitja
Konversioni
Mënyrat e përziera

Mënyra e fjalëformimit
Prejardhja
Parashtesore
Formimi i fjalëve me bashkimin e ndajshtesave fjalëformuese me tema fjalëformuese
Janë më të pakta (gjuha shqipe ka më pak parashtesa se prapashtesa, 62)
Nuk ndërron kategoria leksiko-gramtaikore – pas formimit fjala mbetet e së njëjtës pjesë të ligjëratës
Tema e fjalës: besim,m dije, shtresë, vlerës
Fjalëformimi (e njëjta pjesë ligjëratë): mosbesim, padije, mbistresë, jovlerë…
Fjalëformimi (raste ndryshimi të pjesës së ligj): buzë-përbuz, dorë-përdor, krah-përkrah…
Parashtesa nga parafjalë: mos-besim, mbi-sundoj; më-mëkëmb…
Prapashtesore
Formim i fjalëve me bashkimin e prapashtesave me temën fjalëformuese
prapashtesat janë të shumta (rreth 170)
Zakonisht ndërron kategoria leksiko-gramtikore: cel-celës-celje; punoj-punim
Ka raste kur nuk ndërron kateg: lis-lisnajë; traktor-traktorist; qafë-qafore

Prapashtesa homonimike: përputhen në shqiptim dhe shkrim, por kanë kuptime të ndryshme: elbasan-as; bark-as
Prapashtesa polisemantike: emra: shitës, ndihmës; mbiemra: djegës, tërheqës
Prapashtesa sinonimike: blegtori, zejtari;
Prapashtesat variante: prap. ndajfoljore as/azi: barkas-azi; rishtas/azi.
Nga pikëpamja fonetike:
Prapashtesa të mbuluara: kur nisin me bashkëtingëllore:
Të zbuluara: kur nisin me zanore
Prapashtesim parësor: prapashtesa i shtohet një teme të përaprme: dimër-oj; pyll-ëzo-j
Prapashtesim dytësor: prapashtesa I shtohet një teme të prejardhur: pyllëz-im; kërcim-tar
Parashteso-prapashtesore
Për-gjithë-soj; sh-flet-oj; për-fund-oj;
Pa ndajshtesë
Fjalë të prejardhura: emrat: hap-i, mund-i, shkul-I (nga foljet: hap, mund, shkul)

Nyjëzimi
Me nyjën e përparme
(mbiemër të nyjshëm nga pjesorja): i ardhur, i fjetur, i qeshur, i vendosur
Emra prejfoljorë asnjanës e femërorë: të ecur-it; të mënduar-it;

[size=10]Përbërja (kompozimi )
Fjalë të reja që kanë dy a më shumë tema motivuese (fjalëformuese): tema kryesore dhe tema mbështetëse
Formohen: emra, mbiemra, nr i kufizuar foljesh dhe ndajfoljesh
Kompozitat këpujore (raport sintaksor bashkërenditjeje): deledash, shitblerje; marrëdhënie; hyrje-dalje; tekniko-shkencor
Kompozitat përcaktore (raport sintaksor nënrenditjeje):
kryeqytet; këpucëbërës (gjymtyra e parë e përcakton të dytën),
bregdet; pikëpamje; fatbardhë (e dyta e përcakton të parën).
“Kompozita pa takim” (me një gjymtyrë të përbashkët): (shkolla) tetë-dhe-dymbëdhjetëvjecare
Shkurtesat:
Tipi rrokjesor: Migjeni
Tipi nistor: OKB, BE

Përngjitja
Fjalë të reja nga leksikalizimi i sintagmave (togfjalëshve)
Farefis (farë e fis); gjëegjëzë (gjë e gjëzë); trembëdhjetë (tre-mbë-dhjetë).
Kryesiht fjalë të pandryshueshme të ligjëratës:
ndajfolje: gjithnjë, anembanë, sivjet, paradite..;
lidhëza: nëse, sesa, megjithatë,
pjesëza: kushedi, pikësëpari, pothuajse
Pasthirrma: mirupafshim, faleminderit, tungjatjeta
Disa përemra të pacaktuar: kushdo, cilido, sekush

Konversioni
Formimi i një fjalë si pasojë e kalimit në një pjesë tjetër të ligjëratës
Pjesë të pandryshueshme të ligjëratës
Parafjalë prej ndajfoljesh: afër, drejt, gjatë, jashtë, larg
Pjesë të ndryshueshme të ligjëratës
Emra prej mbiermash: e bukura, të ftohtët, e verdha..
Mbiemra prej emrash: plak (burrë), kukull (qeveri) fshatar (popull)…

Mënyrat e përziera
Përngjitje + prapashtesim: njëherazi, papritmas, përgjumësh
Kompozim+prapashtesim: pjesëmarrës, kryengritës, marrëveshje
Nyjëzim+prapashtesim: I hekurt, i zakonshëm, i drejtë…

Emërton frymorë, sende, veprime ose gjendje (drejtim, ecje) dhe nocione abstrakte (e mira, e vërteta)
Kategoritë gramatikore të emrit: numri, gjinia, rasa dhe shquarsia / pashquaresia
Nga pikëpamja sintaksore:
Kryefjalë: Agimi kishte ardhur më herët
Kundrinor: Unë e kam ndihmuar luftën.
Kallëzues emëror: Janë ngjarje të hershme.
Rrethanor: nga fusha kishin filluar me kohë të vinin fshatarët.

Llojet e emrave

Emra të përgjithshëm:
Emërtojnë klasë klasë të tërë qeniesh të gjallla ose sendesh: ujk, nxënës, det, fletore..
Secilën prej këtyre qenieve / sendeve: ky ujk, kjo shkollë
Përdoren në të dy numrat (njëjës dhe shumës)
Emra përmbledhës: sende të një fare, në nr. njëjës: djalëria, graria
Emra të lëndës (të përafërt me nr. përmbledhës): djathë, gjizë, mjaltë, qumësht…

Emra të përvecëm:
Veta, frymorë dhe sende që bëjnë pjesë në një klasë, pa pasur tregues të klasës
Njerëz, kafshë, era gjeografikë, institucione, tituj veprash, trupa qiellorë.
Përdoren zakonisht në njëjës
Emra konkretë (të numërueshëm):
Frymorë, sende ose dukuri që vecohen nga klasa: një njeri-dy njerëz; një qytet-disa qytete
Emra abstraktë (të panumërueshëm):
Vecori, gjendje abstrakte: lëvizje, veprim, dyshim, frikë, trimëri, kujtesë…
Përdoren kryesisht ose vetëm në njëjës
Mund të përdoren edhe në shumës: fatkeqësi_- tri fatkeqësi; kalime – pesë kalime..

Kategoria gramatikore e gjinisë
Kategoria gramatikore e gjinisë
Kundërvënia mashkull-femër-asnjanës
E kanë të gjithë emrat në gjuhën shqipe pa përjashtim
Gjinia dallohet në njëjës, sepse në shumës gjina njësohet (gjinia dallohet vetëm sintaksisht)
Mbaresat emrat e gj. mashkullore: i dhe u; femëore: a dhe e.
Dallimi i gjinisë: me fjalë supletive: vëlla-motër, burrë-grua; djalë – vajzë…
Me prapashtesa: gjysh-gjyshe; plak-plakë; ari-arushë; ujk-ujkonjë…
Emrat e dygjinishm (ambigjinia): Në shumës disa emra mashkullorë kthehen në fëmëror: mal-i / male; pyll / pyje;
Emrat asnjanës:
(emrat e nyjshëm prejfoljorë): të folurit; të ecurit; të ftohtët..
(emrat e lëndëve: brumë; djathë; dhallë; gjalpë..

Në numrin njëjës emri tregon një frymor ose send
Në shumës ai tregon një shumicë të pacaktuar
Emrat që kanë vetëm njëjës (singularum tantum) emërtojnë sende të panumërueshme: uthull, sheqer, mendjemadhësi, errësirë…
Emrat që kanë vetëm shumës (pluralia tantum), sende nga disa pjesë: pantollonat, syzet, darët..
Ndërtimi i shumësit:
Nuk ndryshon tema: sy-sy; lule-lule; blerës, vendës, nxënës, udhërrëfyes, kalorës..
Me prapashtesa: gabime, qëllime, qytete.., arka, bisha, gogla, kumbulla.., detarë, formularë.., hunj, kallinj,.., lumenj, kunetër, skllevër.., erëra, gjakra…,
Ndërrim tingujsh: breg-brigje;, hark-harqe
Qiellëzorëzim: plak-pleq; brisk-brisq; burg-burgje…
Bashkëtingëllore –r dhe –ll në –j: avuj; brumbuj; portokaj

Kategoria gramatikore e rasës
Rasa: përdorimi i emrit në rolin e gjymtyrëve të ndryshimeve të fjalisë
Lakimi: tërësia e ndryshimeve që pëson emri
Emërorja: emri shërben si kryefjalë zakonisht
Gjinorja: tregon përkatësi
(nyja e gjinores mund të largëzohet: drejtori i kësaj shkolle;
mund të mos përsëritet tek emri i dytë: prodhimi i mishit, gjalpës…
Dhanorja
Kallëzorja
Rrjedhorja (ndryshimi):
Shumësi i pashquar: malesh;
Shumësi i shquar: maleve

Tipat e lakimit
Tipat e lakimit
Lakimi I: të gjithë emrat mashkullorë (me përjashtim të atyre që përfundojnë me –k, -g dhe –h) – ose me “i” në të shquarën)
Lakimi II: emrat e gjinisë mashkullorë që mbarojnë me –k, -g dhe –h, ose me “u” (në të shquarën)
Lakimi III: emra të gjinisë femërore me mbaresën “a”
Lakimi IV: emrat përmbledhës:
shq: Të ftohtët; i/e të ftohtit; të ftohtit; të ftohtët; të ftohtit.
pashquar: të ftohtë; i/e të ftohti; të ftohti; të ftohtë; të ftohti.

Kategoria gramatikore e shquarsisë / pashquarsisë

Formimi i emrave
kryesisht me prapashtesë (nga mbiermat, foljet, ndajfoljet): Nxënës, shitës.., hetues, krijues.., gazetar.., murator, këmbësor..; futbollist; emigrant.., matës, ndezës, punëtor, fletore…, mbulesë, ndërtesë…, lulishte…, barnatore…, luginë, kodrinë…, njouri, pasuri.., ndershmëri…, besim, dorëzim.., përkrahje, zierje.., harresë, martesë.., administratë.., britmë, klithmë.., fodullëk, majtizëm.., estetikë.
Formim parashtesor: “mos”: mosbesim, (parashtesa ndajfoljore): paraardhës, parandjenjë; sopërfaqe… (prejardhje parafjalore): mbishkrim, ndajshtim, nëntokë
Formimi parashteso-prapashtesor: përjetoj, përkrenare
Pa ndajshtim: kullotë, pritë, rrjedhë, presë (nga pres)..
Me konversion (nga mbiemrat): besnik, gënjeshtarm, I shurdhër..
Formimi me nyjëzim: (emra prejfoljorë ansjanës): të mendurait, të ecurit, të ftohtit
Kompozitat: hyrje-dalje, breg-det; krye-qytet…

Mbiemri
Emërton një tipar (cilësi, veti, marrëdhënie) të sendit
Përshtatet në gjini, numër e, në një pjesë, edhe në rasë me emrin
Mbiemri ka kategoritë gramtikore të gjinisë, numrit e për një pjesë edhe të rasës, të varura nga kategoritë e emrit.
Mbiemrat ndodhen në lidhje të ngushtë gramatikore me emrin (tek emrat kategoritë gramatikore janë të mëvetësishme, te mbiemri janë të varura nga ato të emrit)
Gjatë përdorimit disa mbiemra ndryshojnë në nr, e një pjesë edhe në rasë: fitore e madhe / fitore të mëdha
Mbiermi ndryshon formën sipas gjinisë: këngë e re / shpirt i ri
Mbiemrat e kanë edhe kategorinë e shkallës: i madh, më i madh, tepër i madh.
Përdoret si përcaktor me përshtatje: komitëve shqiptarë; gjymtyrë emërore e kallëzuesit: ishte i shpejtë;
përckator kallëzuesor i kryefjalës: nuk e shoh të arsyeshme ta them.

Klasifikimi i mbiemrave
Sipas kuptimit leksikor:
Mbiemra cilësorë:
Emërtojnë veti a cilësi që rroken drektpërdrejt me shqisa
e kuqe; e gjatë; i ngushtë, i fortë i mprehtë; i turpshëm…
Mbiemra marrëdhëniorë:
Emërtojnë tiparin e sendit (në raport me tipare të tjera ose me tipare të sendeve tjera
Shall i leshtë; rreze dielli; shtyllë e mermertë; derë e hekurt; gisht tregues…
Numri i mbiemrave cilësorë është më i vogël
Mbiemrat marrëdhëniorë kalojnë lehtë në mbiemra cilësorë
Sipas vecorive morfologjike:
Mbiemra të nyjshëm
I bardhë, i fisëm, i mesëm, i ftohtë…
Mbiemra të panyjshëm
Me konverzion nga emrat:
Dibran, fierak, arsimor, goditës, shkelës…

Gjinia e mbiemrit
Mbiemri përshtatet me emrin dhe e ndryshon gjininë
Mbiemrat i kanë vetëm dy gjini: atë mashkullore dhe femërore
Gjinia asnjanëse është në rrugë të zhdukjes së plotë
Formimi i gjinisë femërore
Të nyjshëm: I gurtë/e gurtë; I ëmbël/e ëmbël; I afërm/e afërme
Të panyjshëm: relativ-relative; fizik-fizike
Përshtatja me emrin e fundit: sy e vetulla të zeza
Numri i mbiemrit
I mirë-të mirë; i huaj-të huaj,
I zi-të zinj; i ri-të rinj; i lig-të ligj
Shumësi i mbiemrave të panyjshëm: absurd-ë; naiv-ë; (I pandryshuar): krijues, studiues; fukara-enj…

Rasa e mbiemrit

Mbiemri zakonisht vendoset pas emrit që e përcakton: djal i mirë;
Ndonjëherë përdoret pandërmjetshëm para emrit: fati i të mjerit Filip
Përdoret edhe i shkëputur nga emri: Me siguri nismëtare kanë qenë vazjat.
Mbiemrat e panyjshëm, si pjesë e kallëzuesit emëror a përcaktorit kallësuesor nuk pësojnë ndryshime rase. mbiemrat e nyjshëm e ndryshojnë nyjën e përparme
Nëse vendose para emrit ata lakohen. E mira vajzë …
Mbiemrat lakohen vetëm në bashkëvajtje me emrat: fq 168.
Nyja e mbiemrit, për gj mashkullore del “I” dhe “të”;
Librin e ri; një libër të ri
për gjininë fem: “së” dhe “të”:
shkollës së meme – një shkollë të mesme

Shkallët e mbiemrit

E kanë disa nga mbiemrat cilësorë:  I mirë; më i mirë; shumë i mirë…
Nuk e kanë disa mbiemra cilësorë:
I calë, i cmendur, i vdekur, si dhe mbiemrat marrëdhniorë
Shkalla pohore: emërton tiparin e sendit, jashtë cdo krahasimi:
I mirë, i lartë; e re…
Shkalla krahasore: cilësia e dhënë krahasohet me vetveten ose me një cilësi tjetër: Gjini është më i gjatë se ti. Ajo është më e zgjuar dhe më e gjatë se ti.
Shkalla krahasore e barazisë: aq e drejtë sa edhe e mërzitur
Shkalla krahasore e sipërisë relative: më i verdhë se ne të dy; me ndajfolje: pak më e madhe se ti.
Shkalla krahasore e sipërisë absolute: rrugët më të vështira të jetës; më i gjati
Shkalla krahasore e ultësisë: është më pak i zgjuar nga ti. Ai është më i vështiri
Shkalla sipërore:
Cilësia e dhënë është në shkallë shumë të lartë dhe jept jashtë cdo krahasimi
Muri ishte tepër i lartë; barkun e kishte mjaft të madh.

Emërzimi i mbiemrave
Emërzimi i mbiemrit nënkupton kalimin e tij në klasën e emrave pa ndryshim, pa ndajshtesa
Merr tipare leksiko-gramatikore të merit:
I verdhi; e mira dhe e liga; e bukura…
Formimi i mbiemrave
Me prejardhje,
Konversion
Përbërje (kompozim)
Mbiemra të parmë: nuk u dallohet tema:
absolut, I gjallë, banal.
Mbiemra të prejardhur - u hetohet burimi:
me parashtesim: I pabotuar, i pakundërshtuar
Prapashtesim: (ës) ngjitës, përmbledhës; (ues): vlerësues, konstatues
Prapashtesim e nyjëzim: I ndjeshëm, i djegshëm; I lëngshëm…
Nyjëzim: I besuar, i hapur, i vendosur….

Numërori

Tregon numra abstraktë ose sasi të caktuar sendesh a qeniesh të një fare.
Nuk janë fjalë emërtuese
Numërorët rreshtorë trajtohen si mbiemra marrëdheniorë.
Numërorët themelorë
Elementet e sistemit të numërimit: një, dy, tre..
Përdorimi
Shoqërues të emrave: një dritare, dy këngë…
Të emërzuar në kontekst: një kundër treve!
Për të treguar datën: 16.11.1967
Në vlerën e mbiemrave: në dhomën 4.
Shprehin sasi të papërcaktuar: tridhjetë-katërdhjetë vetë!
Me pjesëza: gati tridhjetë strofa
Në formë emërore: dhjetëra, qindra…
Me shprehje ndajfoljore: më se njëqind vetë…

Zakonisht nuk përshtaten me emrin
Veçoritë strukturore e morfologjike:
Fjalë të parme: numrat 0-10
Fjalë të përngjitura: 11-19
Fjalë të përbëra: 30, 50, 60.., 100, 200..
Shprehje: 21-29, 31-39…1001-1999
20, 40 (numërorët një e dy dhe numërori I lashtë zet (I cili s’ekziston më).

Kategoritë gramatikore:
Në bashkëvajtje me emrat numërorët nuk kanë kategori gramatikore
Nuk kanë kategori gramatikore të gjinisë: një ministër, një grua…
I vetmi numëror që ka gjini është numri tre: Tre ministra; tri gra
Nuk kanë kategori gramatikore të numrit
Numërorët: milion, bilion kanë shumësin: milionë, bilionë…
Numërorët nuk kanë as rasë (e shoqërojnë emrin pa ndryshuar): një a dy vjet më parë; poezi dy strofash
Numërorët nga dy e lart, me nyjën “të”, kanë kuptim përmbledhës: të pesë djemtë; të katër vajzat… (numërori tre e ruan gjininë: të tre burrat, të tri gratë)

Numërori - lakimi

Numërorët nga dy e lart, lakohen si emrat në shumës:
Dy - të dy - të dyja
I/e dyve - i/e të dyve - i/e të dyjave
Dyve - të dyve - të dyjave
Dy - të dy - të dyja
Dyve - të dyve - të dyjave

Duhen dëgjuar të dyja kambanat, e shkeli me të dyja këmbët..
Numërorët ndonjëherë “emërzohen: “pesa është notë e mirë”

Thyesat
Shënjojnë numra jo si njësi të plota, por si pjesë të një a disa njësive
Me disa veçori afrohen me emrat (kanë gjini e rasë)
Janë të gjitha shprehje: nga një numër i plotë abstrakt dhe një mbiemër prejnumëror i emërzuar
Thyesat e kanë kategorinë gramatikore të gjinisë dhe të rasës
Numërori një përdoret vetëm në njëjës, të gjithë të tjerët vetëm në shumës (pjesërisht kat. gr. të numrit)
Lakimi:
me numërorin një – vetëm në njëjës
Me numërorët nga dy e lart, vetëm në shumës:

[size=10]Një e katërta - dy të katërtat
I/e një të katërtës - i/e dy të katërtave
Një të katërtës - dy të katërtave
Një të katërtën - dy të katërtat
Një të katërtës - dy të katërtave

Në vend të thyesave ½ dhe ¾ përdoren “gjysma” dhe “një çerek”: një gjysmë shekulli; pas një çerek ore ai erdhi.[/size]

Përemrat
Kategorinë e rasës nuk e kanë të gjithë përemrat:
përemrat përshtaten në gjini, numër e rasë më fjalët që i shoqërojnë
Si emrat, përdoren si: kryefjalë, kundrinë, kallëzues emëror, përcaktor e rrethanor
Përdoren para dhe pas fjalës: cilëndo vaksinë, por: faqet e saj, shtigje të atilla.

Sipas veçorive gramatikore:
Përemra – emra: Ai nuk ka vendosur ende. Askush nuk e dinte. Kush tha se
Përemra – mbiemra: nata më e bukur e jetës së tij.
Përemra – numërorë: nuk ishin të gjithë, por disa.

Klasifikimi i përemrave
Përemrat vetorë
Përemrat vetvetorë
Përemrat dëftorë
Përemrat pronorë
Përemrat pyetës
Përemrat lidhorë
Përemrat e pacaktuar

Tregon veta të ndryshme (tri veta)
Veta I dhe II tregojnë frymorë, veta III tregon frymorë dhe sende
Vetat I dhe II nuk zëvendësojnë emër, veta III përdoret për të mos e përsëritur emrin;
Veta I dhe II njëjës dhe shumës – nuk e kanë kategorinë e gjinisë
Vetat I dhe II në shumës – janë fjalë supletive
Në vend të vetës së parë, në shumës përdoret stili shkencor: ne mendojmë…
Në vend të vetës së dytë njëjës, për nderim përdoret shumësi: Ju jeni…
Veta III e ka kategorinë e gjinisë dhe të numrit: ai-ajo; ata-ato
Lakimi: të tri vetat e kanë kategorinë e rasës
Në dhanore e kallëzore të tri vetat kanë edhe trajta të shkurtra.
Rasa gjinore për vetat I dhe II përdoret rrallë (vaji i ty të shkretit)

Në dhanore e kallëzore përdoren trajtat pa elementin –a: për ta; prej tij, i saj…
Trajtat e shkurtra - formohen nga dhanorja e tri vetave, njëjës e shumës dhe kallëzorja e vetës së tretë: (mua) më + (atë) e = ma; të+e=ta…
Ato bashkohen edhe me pjesëzën të dhe u: t’I shkruash; t’u them...
trajtat e shkurtra përdoren para formave foljore: mos më vono, e pac në qafë…
Në urdhërore përdoren para dhe pas formave foljore: më shkruaj, por: merrmë, lërmë…
Nëse përdoren trajta e plotë dhe trajta e shkurtës, tr e plotë vendoset e para: mua më thanë se…
Në rasën dhanore e kallëzore: trajtat e shk tregojnë kundrinën e zhdrejtë, përkatësisht të drejtë: këtyre, tha ai, u duhen…; kjo ma mbush zemrën.

Tregon vetën mbi të cilën kryhet një veprim dhe atë që e kryen këtë veprim: atëherë e përmblodha veten. I thash vetes. Isha I sigurt në vetvete.
Nuk ka forma të veçanta për ta dalluar gjininë (zakonisht shfaqet në gjininë femërore, në trajtën e shquar: iu duk më I fortë se vetja.
Po ashtu, nuk ka formë për ta dalluar shumësin (singularia tantum): ata e ndjejnë veten..; mund ta shpëtojmë veten.
Vetvetorët lakohen si emrat e gjinisë femërore:
vetja, vetvetja.
i vetes, i vetvetes
vetes, vetvetes..
veten, vetveten
vetes; vetvetes
Përemri vetë përdoret për ta përforcuar kryefjalën: unë vetë

kTregon sende, frymorë ose tipare të këtyre sendeve ose frymorëve që ndodhen pranë ose larg folësit: ky, kjo, ai, ajo, këta, këto, i këtillë (i tillë), i atillë, i këtyre, i atyre…
Si shumica e përemrave edhe dëftorët përdoren si gjymtyrë më vete ose si përcaktues të emrave
Përemrat dëftorë ky, kjo, këta këto lakohen:
Në togun përemëror (përemër + emër) lakohen të dy: ky djalë, I këtij djali, këtij djali…
Shumësi i dëftorëve: i këtillë, i atillë… bëhet duke ndërruar nyjën e përparme: të këtillë, të atillë
Gjinia: duke marrë edhe mbaresën –a: e këtillë-të këtilla; e atillë-të atilla.

Peremri vetor / deftor
Ai, ajo, ata, ato
përemra vetorë:
Kur zëvendësojnë një emër (mospërsëritja)
Kur përdoren pa –a nistore: deshi të rinte me to.
Dëftorë:
Kur mund të zëvendësohen nga përemrat: ky, kjo, këta: Ç'janë ata?
Kur përcaktohen nga ndajfolja atje: ai atje.
Kur përcaktojnë një emër: ai Blendi.